• Εργαστηριακές αναλύσεις - Laboratory analysis

  • Επί τόπου μετρήσεις - In situ measurements

  • Δειγματοληψία - Sampling

  • Συμβουλευτική - Consulting

ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ: ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ;

Το πόσιμο νερό που καταναλώνουμε από τη βρύση του σπιτιού μας ή της επιχείρησής μας υπόκειται σε συστηματική και διεξοδική παρακολούθηση της ποιότητάς του, με έμφαση στην ανίχνευση και τον έλεγχο διαφόρων ουσιών και ρυπαντών που βρίσκονται μέσα σε αυτό. Η συμμόρφωση των αποτελεσμάτων των εργαστηριακών ελέγχων με τα αποδεκτά όρια συγκεντρώσεων που προδιαγράφει η σχετική νομοθεσία, η συντήρηση του δημόσιου (συλλογικού) δικτύου ύδρευσης και η καλή κατάσταση του εσωτερικού δικτύου ύδρευσης της κατοικίας ή της επιχείρησής μας διασφαλίζουν την καταλληλότητα του νερού του δικτύου για ανθρώπινη κατανάλωση, ακόμα κι αν σε αυτό ανιχνεύονται ρυπαντές και ουσίες σε χαμηλές συγκεντρώσεις.

Η προέλευση των ουσιών και των ρυπαντών άλλοτε είναι φυσική και άλλοτε ανθρωπογενής. Νιτρικά και νιτρώδη ιόντα, φθοριούχα ιόντα και ορισμένα βαρέα μέταλλα σε μικρές συγκεντρώσεις υπάρχουν στο νερό, ως αποτέλεσμα των υδρογεωλογικών συνθηκών της περιοχής, ιδίως αν το πόσιμο νερό προέρχεται από υπόγεια ύδατα (πηγές, γεωτρήσεις). Φυσικής επίσης προέλευσης είναι και οι συνηθέστεροι, μη παθογόνοι, μικροοργανισμοί που διαβιούν και αναπτύσσονται στο πόσιμο νερό.

Η αυξημένη συγκέντρωση ορισμένων ρυπαντών, όπως υψηλές συγκεντρώσεις μετάλλων και βαρέων μετάλλων, νιτρικών ιόντων, αμμωνίας, φυτοφαρμάκων και μικροοργανισμών, παθογόνων και μη, οφείλεται κατά κύριο λόγο σε ανθρώπινες δραστηριότητες που επιβαρύνουν το περιβάλλον γενικά και τους υπόγειους ή επιφανειακούς υδροφορείς που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση.

Οι συνήθεις χαμηλές συγκεντρώσεις των ουσιών αυτών, εφόσον διατηρούνται εντός των ορίων που προδιαγράφονται από τη σχετική νομοθεσία, δεν αποτελούν κίνδυνο για την πλειοψηφία του πληθυσμού. Εντούτοις, υπάρχουν ομάδες καταναλωτών που είναι πιο ευαίσθητες και ευεπηρέαστες, ακόμα και σε χαμηλές (εντός ορίων νομοθεσίας) συγκεντρώσεις ρυπαντών και ουσιών που περιέχονται στο πόσιμο νερό.

Οι λεγόμενες «ευπαθείς ομάδες» περιλαμβάνουν κυρίως συνανθρώπους μας με ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενημένο ή σε καταστολή: καρκινοπαθείς που υποβάλλονται σε χημειοθεραπείες ή ακτινοθεραπείες, άτομα προσβεβλημένα από AIDS, άτομα που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση οργάνων. Στις ευπαθείς ομάδες συγκαταλέγονται επίσης ηλικιωμένοι, νήπια και βρέφη, έγκυες γυναίκες και τα έμβρυα τους.

Ποιες είναι οι πιο επιβλαβείς ουσίες για τις ευπαθείς ομάδες;

Οι σημαντικότεροι ρυπαντές που μπορεί να έχουν δυσμενή επίδραση στην υγεία των ευπαθών ομάδων του πληθυσμού είναι:

  • Μικροοργανισμοί
  • Νιτρικά ιόντα
  • Μόλυβδος
  • Απολυμαντικοί παράγοντες (χλώριο)

Μικροοργανισμοί στο νερό

Το πόσιμο νερό περιέχει μη παθογόνες ομάδες μικροοργανισμών που βρίσκονται φυσιολογικά στο νερό και δεν αποτελούν απειλή για την υγεία των καταναλωτών. Πολλές φορές όμως, ιδίως μετά από κάποιο συμβάν σοβαρής βλάβης ή μόλυνσης του πόσιμου νερού, παθογόνοι μικροοργανισμοί εισβάλλουν στο πόσιμο νερό, όπου αναπτύσσονται με ταχείς ρυθμούς και μπορούν να προσβάλλουν τους καταναλωτές, με άμεσες συνέπειες για τη δημόσια υγεία (ξεσπάσματα γαστρεντερικών νόσων κλπ). Τέτοιοι μικροοργανισμοί είναι ορισμένα στελέχη της ομάδας των κολοβακτηρίων (Escherichia Coli Ο:157) και ορισμένοι υδρόβιοι ιοί και βακτήρια.

Νιτρικά ιόντα

Τα νιτρικά ιόντα, σε μικρές συγκεντρώσεις, υπάρχουν φυσιολογικά τόσο στα υπόγεια όσο και στα επιφανειακά νερά. Οι υψηλές συγκεντρώσεις νιτρικών ιόντων οφείλονται σε εισροή στον υδροφορέα είτε αστικών υγρών αποβλήτων είτε αζωτούχων λιπασμάτων.

Σε πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις, τα νιτρικά ιόντα συμβάλλουν στην εμφάνιση  παθήσεων κυρίως σε νεογνά και βρέφη, όπως η μεθαιμοσφαιριναιμία. Μέσα στην πεπτική οδό, τα νιτρικά ιόντα ανάγονται προς νιτρώδη ιόντα και απορροφώνται στο αίμα των νεογνών. Τα νιτρώδη επηρεάζουν τη δυνατότητα της αιμοσφαιρίνης να συγκρατεί και να μεταφέρει οξυγόνο. Τα νεογνά και τα βρέφη που παρουσιάζουν συμπτώματα μεθαιμοσφαιριναιμίας εμφανίζουν ένα ισχνό κυανό χρώμα, από το οποίο πήρε η πάθηση το κοινό της όνομα «blue-baby syndrome”. Η μεθαιμοσφαιριναιμία είναι πολύ επικίνδυνη, καθώς μπορεί να οδηγήσει και στο θάνατο.

Εκτός από την παραπάνω επίπτωση που αποδεδειγμένα αφορά την ανθρώπινη υγεία ιδίως των νεαρών ατόμων, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα νιτρικά ιόντα μπορούν να οδηγήσουν σε καρκινογένεση στον άνθρωπο εξαιτίας του σχηματισμού νιτροζαμινών στο στομάχι.

Μόλυβδος (Pb)

Η παρουσία του μολύβδου στο νερό του δικτύου ύδρευσης προέρχεται συνήθως είτε από το υπέδαφος στο οποίο βρίσκεται ο υδροφορέας είτε από διάβρωση του εσωτερικού δικτύου ύδρευσης της κατοικίας ή της επιχείρησής μας, ιδίως αν οι υδραυλικές εγκαταστάσεις έχουν κατασκευαστεί με χαλυβδο-μολυβδοσωλήνες.

Ο μόλυβδος ανήκει στα βαρέα μέταλλα και ως τέτοιο είναι ιδιαίτερα τοξικός και επικίνδυνος για την ανθρώπινη υγεία. Δεν είναι τυχαίο ότι τις τελευταίες δεκαετίες το νομοθετημένο ανώτατο επιτρεπτό όριο έχει μειωθεί σημαντικά, από 50 μg/L το 1986 σε 10 μg/L μετά το 2011.

Η έκθεση βρεφών και νηπίων σε νερό με συγκεντρώσεις μολύβδου μεγαλύτερες από 15 μg/L μπορεί να οδηγήσει σε σωματικές και πνευματικές δυσλειτουργίες. Στους ενήλικες, η χρόνια κατανάλωση νερού με υψηλές συγκεντρώσεις μολύβδου μπορεί να προκαλέσει νεφροπάθειες και υψηλή αρτηριακή πίεση.

Απολυμαντικοί παράγοντες

Ο απολυμαντικός παράγοντας που χρησιμοποιείται συνηθέστερα από τους ελληνικούς φορείς ύδρευσης είναι το υποχλωριώδες νάτριο (NaClO). Το υποχλωριώδες νάτριο προστίθεται στο νερό του δικτύου ύδρευσης σε μορφή διαλύματος, όπου αφήνεται να δράσει για 30 περίπου λεπτά. Τα ιόντα χλωρίου που δημιουργούνται έχουν έντονη οξειδωτική δράση και προσβάλλουν τις κυτταρικές μεμβράνες των μικροοργανισμών, οδηγώντας στην καταστροφή τους.

Η ποσότητα υποχλωριώδους νατρίου που προστίθεται στο πόσιμο νερό για την απολύμανσή του πρέπει να επαρκεί για την αντιμετώπιση τυχόν σημειακών μικροβιακών μολύνσεων ή εστιών μικροοργανισμών στο δημόσιο δίκτυο ή στο εσωτερικό δίκτυο ύδρευσης. Αυτή η περίσσεια χλωρίου στο πόσιμο νερό ονομάζεται «υπολειμματικό χλώριο» (residual chlorine) και πρέπει να ανιχνεύεται ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα σημεία του δημόσιου δικτύου ύδρευσης.

Σε φυσιολογικές συγκεντρώσεις, μικρότερες από 0,4 mg/L, το υπολειμματικό χλώριο είναι ακίνδυνο για τον καταναλωτή. Μάλιστα, έχει περιορισμένη διαλυτότητα στο νερό και μετά την έξοδο του νερού από τη βρύση μετατρέπεται σύντομα σε αέριο χλώριο και εκλύεται στην ατμόσφαιρα. Εντούτοις, είναι ισχυρό οξειδωτικό μέσο και υψηλές συγκεντρώσεις του μπορεί να προκαλέσουν σε ευπαθείς ανθρώπινους οργανισμούς προβλήματα κυρίως στην αναπνευστική και πεπτική οδό.

Ποιες άλλες ουσίες στο πόσιμο νερό μπορεί να επηρεάσουν τις ευπαθείς ομάδες;

Πέρα από τους παραπάνω παράγοντες, υπάρχουν άλλες ουσίες που είναι πιο σπάνιο να ανιχνευτούν σε υψηλές συγκεντρώσεις στο πόσιμο νερό του δικτύου, αλλά ενδέχεται να επιβαρύνουν την υγεία ατόμων που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες. Τέτοιες ουσίες είναι:

  • Παραπροϊόντα απολύμανσης (DBP – disinfection by-products)
  • Βαρέα μέταλλα (As, Cr)
  • Φυτοφάρμακα
  • Αλκάλια (Na, K)

Ανήκω σε μια από τις κατηγορίες ευπαθών ομάδων. Τι μπορώ να κάνω για να προστατευτώ;

Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να εξακριβώσετε ότι το πόσιμο νερό που έρχεται στη βρύση σας περιέχει κάποιον από τους παραπάνω επιβλαβείς παράγοντες. Ο μόνος σίγουρος και ασφαλής τρόπος για αυτό είναι η εργαστηριακή ανάλυση δείγματος νερού από τη βρύση σας. Καλό είναι να προτιμάτε διαπιστευμένα εργαστήρια αναλύσεων που εξειδικεύονται σε αναλύσεις πόσιμου νερού, διότι με τη διαπίστευση εξασφαλίζεται η αξιοπιστία και η πιστότητα των αποτελεσμάτων των αναλύσεων.

Για την αποφυγή τυχαίων επιμολύνσεων ή ρύπανσης του δείγματος, είναι προτιμότερο να ζητήσετε από το εργαστήριο να αναλάβει και τη δειγματοληψία από τη βρύση σας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, καθώς οι δειγματολήπτες έχουν την απαραίτητη τεχνογνωσία για τη λήψη αντιπροσωπευτικού δείγματος. Επίσης, η μέτρηση του υπολειμματικού χλωρίου θα πρέπει να πραγματοποιηθεί επί τόπου αμέσως μετά τη δειγματοληψία.

Εάν δεν είναι δυνατό να ληφθεί το δείγμα από εκπρόσωπο του εργαστηρίου, ζητήστε από το εργαστήριο να σας προμηθεύσει τα κατάλληλα δοχεία για τη συλλογή του δείγματος και να σας δώσει σαφείς οδηγίες για τον τρόπο λήψης του δείγματος.

Παράλληλα, μπορείτε να απευθυνθείτε στο φορέα διαχείρισης του δικτύου ύδρευσης της περιοχής σας (Δήμος ή ΔΕΥΑ). Σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία, οι φορείς ύδρευσης είναι υποχρεωμένοι να παρακολουθούν τακτικά την ποιότητα του πόσιμου νερού στο δίκτυο ύδρευσης και να τηρούν αρχείο με όλες τις εργαστηριακές αναλύσεις που εκτελούν.

Υπάρχουν επίσης κάποιες καθημερινές πρακτικές που μπορούν να σας προστατεύσουν από τους επιβλαβείς παράγοντες.

  • Αφήνετε το νερό να τρέξει από τη βρύση πριν το χρησιμοποιήσετε. Ειδικά αν δεν έχετε χρησιμοποιήσει τη βρύση για περισσότερο από έξι ώρες, αφήστε το νερό να τρέξει μέχρι να σταθεροποιηθεί η θερμοκρασία του.
  • Μη χρησιμοποιείτε ζεστό νερό βρύσης όταν χρειάζεστε ζεστό νερό. Είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείτε κρύο νερό και να το θερμαίνετε.
  • Αν και ο βρασμός είναι αποτελεσματικός για την καταστροφή των  μικροοργανισμών, δεν ισχύει το ίδιο για τα νιτρικά ιόντα και τα βαρέα μέταλλα, όπως ο μόλυβδος. Μάλιστα, ο βρασμός αυξάνει τη συγκέντρωση των νιτρικών ιόντων και των βαρέων μετάλλων στο νερό.
  • Αν σας ενοχλεί η μυρωδιά ή η γεύση του νερού και πιστεύετε ότι οφείλεται στο υπολειμματικό χλώριο, γεμίστε ένα ποτήρι ή μια κανάτα με νερό και αφήστε τη να ηρεμήσει ή βάλτε τη στο ψυγείο. Το υπολειμματικό χλώριο θα μετατραπεί σε αέριο και θα απομακρυνθεί από το νερό.
  • Προμηθευτείτε μια οικιακή συσκευή καθαρισμού του νερού της βρύσης. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία τέτοιων συσκευών, οι οποίες βασίζονται σε διάφορες τεχνικές καθαρισμού και αποσκοπούν σε αντίστοιχα αποτελέσματα στην ποιότητα του πόσιμου νερού. Οι συνηθέστερες συσκευές καθαρισμού έχουν τεχνικές ενεργού άνθρακα, αντίστροφης όσμωσης, ρητίνης ιοντοανταλλαγής ή συνδυασμού αυτών των τεχνικών.

Πηγή:US Environmental Protection Agency (US EPA) www.epa.gov

        US Center for Disease Control and Prevention (US CDC) www.cdc.gov

Αν σας άρεσε το άρθρο αυτό, μπορείτε να το κατεβάσετε από εδώ

banner