• Εργαστηριακές αναλύσεις - Laboratory analysis

  • Επί τόπου μετρήσεις - In situ measurements

  • Δειγματοληψία - Sampling

  • Συμβουλευτική - Consulting

ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΟΥ ΜΑΣ ΒΟΗΘΑΕΙ;

«Η γη δε χάνει ποτέ την αξία της». Η φράση αυτή, που ακούγεται συχνά και ακόμα πιο έντονα την περίοδο της οικονομικής συγκυρίας που διαβιούμε, δεν είναι καθόλου αβάσιμη. Η γη έχει τη δυνατότητα να παραγάγει γεωργικά προϊόντα είτε διατροφικής αξίας είτε μεταποιητικής και βιομηχανικής αξίας.

Στις μέρες μας, η καλλιέργεια της γης έχει περάσει από τις παραδοσιακές πρακτικές στις σύγχρονες μηχανοποιημένες μεθόδους εντατικής καλλιέργειας. Η έλευση των αγροτικών μηχανημάτων, σε συνδυασμό με τη χρήση και αξιοποίηση βασικών και σύνθετων λιπασμάτων, έδωσε τη δυνατότητα για μεγαλύτερες και πιο αποδοτικές καλλιέργειες και επομένως ποσοτικά μεγαλύτερο διατροφικό και οικονομικό όφελος.

Όπως σε κάθε επιχείρηση, η διαχείριση των διαθέσιμων πόρων πρέπει να γίνεται με τρόπο τεκμηριωμένο και ορθολογιστικό. Αυτό σημαίνει ότι οι παραγωγοί και οι αγροτικές επιχειρήσεις πρέπει να αναζητούν κατάλληλες πρακτικές και μεθόδους με στόχο την ταυτόχρονη επίτευξη των παρακάτω:

  • διατήρηση της υψηλής ποιότητας ή τη βελτίωση της τρέχουσας ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων,
  • εξοικονόμηση φυσικών πόρων (θρεπτικά συστατικά εδάφους, διαθέσιμο νερό άρδευσης),
  • μείωση των λειτουργικών εξόδων για την παραγωγή των αγροτικών προϊόντων

Στην κατεύθυνση αυτή, δηλαδή της συνολικής εξοικονόμησης πόρων χωρίς να θυσιάζεται η ποιότητα των αγροτικών προϊόντων, σημαντικό εργαλείο στην υπηρεσία των παραγωγών αποτελούν οι εδαφολογικές αναλύσεις.

Τι είναι η εδαφολογική ανάλυση;

Με απλά λόγια, η εδαφολογική ανάλυση είναι η εξέταση της κατάστασης του εδάφους ενός αγρού. Μια λεπτομερής εδαφολογική ανάλυση μας δίνει πληροφορίες για τα ακόλουθα χαρακτηριστικά του εδάφους:

  • τη μηχανική σύσταση του εδάφους (πόσο ελαφρύ ή βαρύ είναι το χώμα),
  • το pH,
  • την αλατότητα,
  • την οργανική ουσία,
  • το ανθρακικό ασβέστιο του χώματος και
  • τις συγκεντρώσεις των μακροθρεπτικών και ιχνοστοιχείων που μπορεί να περιέχει.

Ανάλογα με τα αποτελέσματα της εδαφολογικής ανάλυσης, έχουμε πλέον χρήσιμες πληροφορίες που χρειαζόμαστε ώστε:

  • να σχεδιάσουμε σωστά το πρόγραμμα της λίπανσης του εδάφους ανάλογα με την καλλιέργεια,
  • να αντιμετωπίσουμε φαινόμενα ασθένειας ή τροφοπενίας των καλλιεργειών, που οφείλονται σε έλλειψη κάποιου θρεπτικού συστατικού του εδάφους,
  • να επιλέξουμε την καλλιέργεια που θα ανταποκριθεί καλύτερα στην ποιοτική κατάσταση και τη μηχανική σύσταση του εδάφους του αγρού

Τι ακριβώς περιλαμβάνει μια εδαφολογική ανάλυση;

Η εδαφολογική ανάλυση περιλαμβάνει την εξέταση των παρακάτω παραμέτρων:

  • Μηχανική σύσταση: προσδιορίζονται οι αναλογίες των κλασμάτων (άμμος, άργιλος, ιλύς) που συνθέτουν το έδαφος του αγρού. Οι αναλογίες αυτές προσδιορίζουν το πόσο ελαφρύ ή βαρύ είναι το έδαφος, επηρεάζοντας τη διαθεσιμότητα και την ικανότητα πρόσληψης ορισμένων θρεπτικών από το έδαφος.
  • pH: δείχνει πόσο όξινο ή αλκαλικό είναι το έδαφος. Κάθε καλλιέργεια έχει δική της περιοχή βέλτιστου pH εδάφους για την ανάπτυξή της. Επίσης, το pH επηρεάζει έμμεσα τη διαθεσιμότητα ορισμένων μεταλλικών ιχνοστοιχείων, καθώς μεταβολή του pH μεταβάλλει τη διαλυτότητα των θρεπτικών αυτών.
  • Αγωγιμότητα: αποτελεί τη βασικότερη ένδειξη αλατότητας του εδάφους. Εδάφη με υψηλή αγωγιμότητα (μεγαλύτερη από 2 mS/cm) ονομάζονται αλατούχα εδάφη και είναι εξαιρετικά προβληματικά. Στα εδάφη αυτά τα φυτά δυσκολεύονται να αξιοποιήσουν το διαθέσιμο νερό στο έδαφος, ενώ μπορεί να παρατηρηθεί συγκέντρωση αλάτων με τοξική δράση στη ρίζα του φυτού.
  • Ανθρακικό ασβέστιο: επηρεάζει τη διαθεσιμότητα και ικανότητα πρόσληψης ορισμένων θρεπτικών από το έδαφος. Σε όξινα εδάφη το ανθρακικό ασβέστιο τείνει να μηδενιστεί.
  • Οργανική ουσία: είναι το αποτέλεσμα της διάσπασης των φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων που επιστρέφουν στο έδαφος. Επομένως, η οργανική ουσία είναι σημαντικός παράγοντας της γονιμότητας του εδάφους και αποτελεί φυσική πηγή θρεπτικών στοιχείων, καθώς περιέχει περίπου το 99% του ολικού αζώτου του εδάφους και το 33-67% του ολικού φωσφόρου του εδάφους.
  • Ασβέστιο & Μαγνήσιο: προέρχονται από την αποσάθρωση των ορυκτών και πετρωμάτων προς σχηματισμό εδάφους (χώματος).
  • Άζωτο: αποτελεί ένα από τα βασικότερα θρεπτικά συστατικά του εδάφους. Το μεγαλύτερο μέρος του εδαφικού αζώτου βρίσκεται δεσμευμένο σε οργανικές ουσίες, ενώ το υπόλοιπο βρίσκεται σε μορφή κυρίως αμμωνιακή ή νιτρική. Ανάλογα με το pH του εδάφους, η μορφή του διαθέσιμου αζώτου είναι ως αμμωνιακά ιόντα (όξινο pH) ή ως νιτρικά ιόντα (αλκαλικό pH). Το άζωτο είναι ιδιαίτερα «ευκίνητο» και ξεπλένεται αρκετά εύκολα, ιδιαίτερα στα ελαφρά αμμώδη εδάφη.
  • Φώσφορος: ένα ακόμα από τα βασικότερα θρεπτικά συστατικά του εδάφους. Η διαθεσιμότητα του φωσφόρου επηρεάζεται πολύ από τη μηχανική σύσταση του εδάφους, καθώς βαριά εδάφη τείνουν να «συγκεντρώνουν» σημαντικές ποσότητες φωσφόρου και να δημιουργούν «αποθήκες φωσφόρου». Αυτό σημαίνει ότι η συνεχής προσθήκη φωσφορικών λιπασμάτων σε ορισμένα εδάφη είναι μάλλον αντιοικονομική, καθώς υπάρχει υπολειμματικός φώσφορος αποθηκευμένος στο έδαφος.
  • Κάλιο: το τελευταίο από τα σημαντικότερα μακροθρεπτικά συστατικά του εδάφους. Το κάλιο είναι εξαιρετικά σημαντικό για τις δενδρώδεις καλλιέργειες, οι οποίες το αξιοποιούν ως κύριο παράγοντα ανάπτυξής τους. Επίσης, φυτά που είναι καλά εφοδιασμένα με κάλιο παρουσιάζουν υψηλότερη ανθεκτικότητα σε ασθένειες, μύκητες, έντομα, ξηρασία και ψύχος. Το κάλιο είναι αρκετά ευκίνητο και πολλές φορές συμπαρασύρεται από το νερό άρδευσης. Για το λόγο αυτό, οι συνηθέστερες ελλείψεις καλίου παρατηρούνται σε ελαφρά αμμώδη εδάφη.
  • Μεταλλικά ιχνοστοιχεία: τα σημαντικότερα μεταλλικά ιχνοστοιχεία είναι ο σίδηρος, το μαγγάνιο, ο χαλκός και ο ψευδάργυρος. Η διαθεσιμότητά τους επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως το pH του εδάφους, η συγκέντρωση φωσφόρου κλπ.
  • Βόριο: το βόριο υπάρχει σε μικρές συνήθως συγκεντρώσεις στο έδαφος και προέρχεται κυρίως από την αποσάθρωση ιζηματογενών πετρωμάτων και από την οργανική ουσία του εδάφους. Είναι σημαντικό για την ανάπτυξη των καλλιεργειών, αλλά σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να επιφέρει φυτοτοξικότητα.
  • Νάτριο, χλώριο: σημαντικά συστατικά του εδάφους, τα οποία όμως εξετάζονται συνήθως σε περίπτωση προβληματικών εδαφών (αλκαλιούχα, υψηλή αγωγιμότητα) ή σε περίπτωση που η καλλιέργεια είναι ευαίσθητη σε αυτά (π.χ. ευαισθησία ακτινιδιάς σε χλωριούχα ιόντα).

Γιατί είναι σημαντική η εδαφολογική ανάλυση;

Η εκτέλεση μιας εδαφολογικής ανάλυσης έχει ως βασικό σκοπό τον προσδιορισμό της μηχανικής σύστασης του εδάφους, της χημικής ισορροπίας και των συγκεντρώσεων των διαθέσιμων θρεπτικών συστατικών που περιέχονται στο έδαφος. Συνεπώς, η εδαφολογική ανάλυση αποτελεί τον πλέον αξιόπιστο τρόπο διαπίστωσης της πραγματικής κατάστασης του εδάφους ενός αγρού.

Τα αποτελέσματα μιας εδαφολογικής ανάλυσης μπορούν να αξιοποιηθούν με ποικίλους τρόπους, ανάλογα με την καλλιέργεια που υπάρχει ή πρόκειται να εγκατασταθεί στον αγρό:

  • Εάν ο ενδιαφερόμενος θέλει να επιλέξει καλλιέργεια για να εγκαταστήσει στον αγρό, η εδαφολογική ανάλυση μπορεί να αποτελέσει τη βάση για το σχεδιασμό της νέας καλλιέργειας. Κάθε φυτό ευδοκιμεί σε μία ή περισσότερες κατηγορίες εδαφών. Για παράδειγμα, τα βαριά εδάφη είναι ακατάλληλα για καλλιέργειες ακτινιδιάς, είναι όμως ιδανικά για καλλιέργεια ροδιάς.
  • Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να σχεδιάσει με ακριβέστερο τρόπο τις επεμβάσεις που πρέπει να γίνουν στον αγρό, ώστε να είναι κατάλληλος για μια συγκεκριμένη καλλιέργεια. Τέτοιες επεμβάσεις είναι η μεταβολή της κοκκομετρίας του εδάφους με προσθήκη άμμου, η εφαρμογή και ενσωμάτωση θειούχων (για μείωση pH) ή ασβεστούχων (για αύξηση pH) λιπασμάτων κλπ.
  • Με την εδαφολογική ανάλυση μπορούν να υπολογιστούν με ακρίβεια οι ανάγκες του εδάφους σε λιπάσματα. Επίσης, η χημική ισορροπία του εδάφους βοηθά στην επιλογή των κατάλληλων τύπων λιπασμάτων. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται η αλόγιστη και εμπειρική χρήση λιπασμάτων και εξοικονομούνται χρήματα από τις λειτουργικές δαπάνες της καλλιέργειας.
  • Ανιχνεύονται τυχόν ελλείψεις θρεπτικών συστατικών του εδάφους, που μπορούν δυνητικά να οδηγήσουν σε τροφοπενίες ή ασθένειες της καλλιέργειας. Τροφοπενίες μπορεί επίσης να εμφανιστούν λόγω ανταγωνιστικών σχέσεων μεταξύ των θρεπτικών και ιχνοστοιχείων του εδάφους, επηρεάζοντας την απορρόφηση ορισμένων από τα φυτά.

Άλλες αναλύσεις που βοηθούν στη βελτίωση της καλλιέργειας

Πέρα από την εδαφολογική ανάλυση, υπάρχουν και άλλες αναλύσεις που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη ή αντιμετώπιση προβλημάτων σε μια καλλιέργεια και στη ποιοτική και ποσοτική βελτίωση της παραγωγής ενός αγρού.

  • Φυλλοδιαγνωστική: οι αναλύσεις φυλλοδιαγνωστικής προσδιορίζουν τη συγκέντρωση θρεπτικών συστατικών στους ιστούς των φυτών και κυρίως στα φύλλα τους. Η αντιπαραβολή των αποτελεσμάτων της εδαφολογικής και φυλλοδιαγνωστικής ανάλυσης μας δείχνει την πιθανή ύπαρξη προβλημάτων απορρόφησης ορισμένων θρεπτικών συστατικών από τα φυτά και βοηθά στην αντιμετώπιση τροφοπενιών και ασθενειών.
  • Ανάλυση αρδευτικού νερού: το αρδευτικό νερό αποτελεί το μέσο που μεταφέρει τα θρεπτικά συστατικά του εδάφους στις ρίζες του φυτού και από κει σε όλους τους βλαστούς του. Μάλιστα, ορισμένα από τα θρεπτικά μπορεί να βρίσκονται ήδη στο αρδευτικό νερό (κάλιο, νιτρικά ιόντα, μεταλλικά ιχνοστοιχεία). Προσδιορίζοντας την ποιότητα του αρδευτικού νερού, γνωρίζουμε αν και πώς μπορούμε να το χρησιμοποιούμε, πώς μπορούμε να το βελτιώσουμε και ποια είναι τα πιθανά μελλοντικά προβλήματα που μπορεί αυτό να δημιουργήσει. Τα βασικότερα προβλήματα είναι η αλατότητα και η μείωση της περατότητας του εδάφους, καθώς και η τοξικότητα στα φυτά. Αναμφισβήτητα λοιπόν, η ποιότητα του αρδευτικού νερού επηρεάζει την ανάπτυξη της καλλιέργειας. Για το λόγο αυτό, συστήνεται η εδαφολογική ανάλυση να συνδυάζεται και με ανάλυση του αρδευτικού νερού.

Περισσότερες πληροφορίες για τις αναλύσεις φυλλοδιαγνωστικής και αρδευτικού νερού θα μπορείτε να βρείτε σε άρθρα του εργαστηρίου που θα αναρτηθούν στο προσεχές μέλλον.

Πηγή: Φάνης Α. Τσαπικούνης «Θρέψη-Λίπανση των Φυτών, Τόμος Α΄, Εκδόσεις Αθ. Σταμούλης, Β΄ έκδοση, Αθήνα 2004

       Π. Χ. Κουκουλάκης, Αρ. Η. Παπαδόπουλος, «Τα Προβληματικά Εδάφη και η Βελτίωσή τους», Εκδόσεις Σταμούλη Α.Ε., Αθήνα 2007

Αν σας άρεσε το άρθρο αυτό, μπορείτε να το κατεβάσετε από εδώ

banner